Radyasyon

Fizik |

Radyasyon, yıllardır sayısız makalenin ve tartışmanın ana konusu olmuştur. Özellikle, canlıların sağlık sorunlarının önemli bir nedeni olduğu bilimsel araştırmalarla sabitlenmiştir. Bu makalede kendisinin ne olduğunu, hangi durumlarda zararlı veya az zararlı olduğunu, öz değerlerimiz haline getirdiğimiz alışkanlıkların ne kadar geçerli olduğunu tartışmaya açıyorum.

Kısa Tarihi

Dünyanın bilinen tarihinde, daima var olduğu düşünülmektedir. Fakat, radyasyonun keşfi 1896’da Fransız fizikçi Henri Becquerel’ın uranyum tuzu deneylerindeki ışınlardadır. Daha önce adı konulamayan birtakım veriler elde eden Henri Becquerel'ın öğrencisi Marie Curie ve eşi Pierre Curie, iki sene sonra Uranyum'la deney yaparken benzer ışınlara rastlamışlar, deneylerinde, ışınım sonucu ortaya çıkan, Polonyum (Po) ve Radyum (Ra) elementlerini keşfetmişlerdir.

Becquerel Işınları olarak adlandırılan olayın keşfi Henri Becquerel'e ait olmasına rağmen, radyoaktivite adını bildiğimiz gibi iki Nobel Ödülü alan ilk ve tek kadın olan Marie Curie belirlemiş, radyoaktivitenin keşfinden 36 yıl sonra kan kanserinden ölmüş (sizce de gizli bir ironi yok mu?) ve “bilimin yolunda ölen kadın” olarak lanse edilmiştir.

İnsanlar konusunda daha az, fikirler konusunda daha çok meraklı olun
Marie Curie

Nedir ?

Fizikte radyasyon ya da diğer adıyla ışınım, enerjinin, elektromanyetik dalgalar ve parçacıklar halinde, boşluktan ya da maddenin içinden aktarılmasıdır. Radyoaktif maddeler kararsız atomlardan oluştuğu için atomları kararlı hale gelene kadar radyasyonla enerji transfer etme eğilimi içerisindedir.

Duyu organlarımızın hissedemediği radyasyonu tespit etmek için uygun ölçü aletlerine (dozimetre) ihtiyaç duyarız. Duyu organlarımız hissetmese de radyasyon dolaylı olarak özellikle canlı sağlığını etkiler.

Bilinen temel türleri:

Elektromanyetik radyasyon; radyo dalgası, görünür ışık, x-ray, gama ışını (γ)
Parçacık radyasyonu; alfa ışını (α), beta ışını (β), nötron ışınımı
Akustik radyasyon; ultrason, ses, sismik dalgalar
Kütleçekimsel radyasyon; uzay-zaman eğrisindeki kırışıklık 1

olarak tanımlanabilir. Bu radyasyon çeşitleri iki kategoride sınıflandırılır.

İyonlaştırıcı Radyasyon

Atomla etkileşime girmeye yetecek kadar (10eV) enerji aktarımı yapabilen radyasyonlara denir. Bu etkileşimden kasıt, birbirine sıkıca bağlanmış elektronları yörüngelerinden çıkarma eğilimidir. Atomun elektronunu yörüngeden çıkararak yüklü (iyonize) atom hâline getirir.

Elektromanyetik Spektrum
Elektromanyetik Spektrum

Elektromanyetik formda olan radyasyonlara örnek olarak yukarıdaki görsel gösterilebilir. Uzun dalga boyu ve düşük frekanslı dalgalar, kısa dalga boylu ve yüksek frekanslı dalgalardan az enerjiye sahiptirler. Tüm elektromanyetik radyasyonlar iyonlaştırıcı değildir. Yalnızca elektromanyetik spektrumun yüksek frekans kısmı iyonlaştırıcı özelliğe sahiptir.

İyonlaştırıcı Olmayan Radyasyon

Atomdan elektron koparmaya yetecek kadar (10eV) enerji açığa çıkarmayan radyasyon biçimidir. Esasında her atomdan elektron koparmaya yetecek enerji aynı değildir.

Dünyadaki Radyasyonun Kaynakları

Dünyanın kendisi ve keşfedilen gezegenlerin tümünün radyasyon içerdiği belirlenmiştir. Dünyadaki radyasyonun kaynak dağılımı şöyledir:

Dünyadaki radyasyon kaynakları
Dünyadaki radyasyon kaynakları

1899 yılında Ernest Rutherford ve 1900 yılında Friedrich Ernest Dorn tarafından keşfedilen Radon gazı, topraktan yükselir. Doğal radyasyonda Radon'un etkisi çok önemlidir. Çünkü; diğer doğal radyasyon türleriyle dolaylı olarak bağlantılıdır.

Binalarda yapı taşı olarak kullanılan kireç taşı, granit, kum taşı gibi maddeler, Uranyum ve Toryum içerebilir. Dolayısıyla binalarda bu radyoaktif elementler bulunur. Ayrıca bu durum varlığını topraktan alan bitkiler için de geçerlidir.

Radyasyonun diğer kaynağı olan yapay etkenlerin, tamamına yakın bir kısmı tıbbi cihazlardaki ışınlamalardan kaynaklanır. TAEK 2015 verilerine göre ülkemizde yaklaşık 15.000 adet tıbbi radyoloji cihazı bulunmaktadır.2


  1. https://tr.wikipedia.org/wiki/Genel_g%C3%B6relilik Genel görelilik 

  2. http://www.taek.gov.tr/belgeler-formlar/func-startdown/1413/ Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, Türkiyede Radyasyon Kaynakları - 2015 Raporu, S.3